Tijdens onze avondwandelingen door het Waalbos zien we ze regelmatig tussen de bomen door schieten: vleermuizen. Wat zijn dit eigenlijk voor diertjes? Hieronder vertellen we je er meer over.
Vliegende zoogdieren
Vleermuizen zijn de enige zoogdieren die echt kunnen vliegen, dankzij hun vleugels die zijn geëvolueerd uit de voorpoten. De vlieghuid is gespannen tussen de sterk verlengde vingers van de voorpoten, de achterpoten en vaak ook de staart, waardoor een groot vleugeloppervlak ontstaat.
Leven in de nacht
Vleermuizen vormen een soortenrijke groep van actief vliegende zoogdieren die hun voedsel in het nachtelijke luchtruim vangen. Ze gebruiken echolocatie (sonar): ze zenden hoge piepgeluiden uit en vangen de echo’s op, zodat ze in het donker kunnen navigeren en insecten precies kunnen lokaliseren.
Winterslaap in Nederland
Alle vleermuissoorten die in Nederland voorkomen, houden een winterslaap, grofweg van oktober of november tot ergens tussen maart en mei. Tijdens die winterslaap worden onder andere hartslag, ademhaling en spijsvertering sterk vertraagd en daalt de lichaamstemperatuur tot dicht bij de omgevingstemperatuur, zodat de dieren met minimale energieverbruik kunnen overleven op hun vetreserves.
Formaat en voortplanting
Nederlandse vleermuizen zijn over het algemeen klein: de grootste soorten hebben een spanwijdte van ongeveer 35 tot 45 centimeter en wegen circa 28 tot 40 gram, terwijl de kleinste soorten maar enkele grammen wegen. Zoals alle zoogdieren zogen vleermuizen hun jongen; de jongen blijven eerst in een kraamkolonie bij de moeder tot ze zelfstandig kunnen vliegen en jagen. [meldpuntvleermuizenensteenmarters]
Dagrust en nachtmenu
Alle inheemse vleermuissoorten leiden een nachtelijk bestaan en rusten overdag op beschutte, donkere plekken, zoals boomholten, spleten in muren en kieren in gebouwen. Een vleermuis eet per nacht ongeveer een derde van zijn lichaamsgewicht aan insecten, vooral muggen en nachtvlinders, waarbij een gewone dwergvleermuis van slechts enkele grammen gemakkelijk rond de duizend kleine insecten per nacht kan verorberen.
Zwermen en paren
In de nazomer en herfst verzamelen vleermuizen zich regelmatig in groepen op vaste locaties om te “zwermen”, een druk vlieg- en roepgedrag rond ingangen van verblijfplaatsen dat vooral te maken heeft met paren. Bij veel soorten slaan de vrouwtjes het sperma na de paring op tot in het voorjaar, zodat de daadwerkelijke bevruchting pas plaatsvindt wanneer de omstandigheden gunstig zijn en er voldoende voedsel is.
De watervleermuis
De watervleermuis is een relatief kleine soort die jaagt vlak boven het wateroppervlak, meestal op 8 tot 30 centimeter hoogte, waarbij hij insecten soms zelfs direct van het water schept met zijn grote achtervoeten. Hij jaagt vooral boven beschutte wateren, waar dansmuggen het belangrijkste deel van zijn menu vormen, aangevuld met andere tweevleugeligen, schietmotten en nachtvlinders.
Vijanden van de watervleermuis
Watervleermuizen moeten zelf alert zijn op roofdieren, zoals uilen, boomvalken en sperwers, die vooral jagen op vliegende prooien. Ook zoogdieren als katten en steenmarters kunnen soms een vleermuis buitmaken wanneer die laag vliegt of op een rustplaats wordt ontdekt.